Choroba Heinego-Medina (poliomyelitis) — ostra choroba zakaźna wywoływana przez wirusa polio (poliovirus), który atakuje neurony ruchowe w rogach przednich rdzenia kręgowego, prowadząc do wiotkich porażeń mięśni szkieletowych.
Etiologia
- Czynnik etiologiczny — poliovirus, wirus RNA należący do rodziny Picornaviridae, rodzaju Enterovirus
- Serotypy — wyróżnia się trzy serotypy wirusa (typ 1, 2 i 3); typ 1 jest najczęstszą przyczyną postaci porażennej
- Droga zakażenia — fekalno-oralna (przez wodę i żywność zanieczyszczoną kałem osoby zakażonej), rzadziej drogą kropelkową
- Okres wylęgania — wynosi 7–14 dni (zakres 3–35 dni)
- Wrota zakażenia — błona śluzowa gardła i przewodu pokarmowego, skąd wirus drogą krwi dociera do ośrodkowego układu nerwowego
Postacie kliniczne
Postać bezobjawowa (inapparent)
- Najczęstsza postać — występuje u ok. 90–95% zakażonych
- Przebieg bezobjawowy, osoba zakażona jest jednak źródłem wirusa dla otoczenia
Postać abortatywna (abortive poliomyelitis)
- Objawy ogólne — gorączka, ból głowy, ból gardła, nudności, wymioty, bóle brzucha
- Obraz kliniczny przypomina grypę lub nieżyt żołądkowo-jelitowy
- Ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni
Postać nieparalityczna (meningeal)
- Objawy oponowe — sztywność karku, ból głowy, światłowstręt
- Objawy aseptycznego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych bez wystąpienia porażeń
- Rokowanie pomyślne — objawy ustępują bez trwałych następstw
Postać porażenna (paralytic poliomyelitis)
- Charakterystyka porażeń — porażenia wiotkie, asymetryczne, dotyczące głównie kończyn dolnych
- Przebieg — po ustąpieniu gorączki pojawiają się nagłe porażenia mięśni, osłabienie lub zniesienie odruchów ścięgnistych
- Dotyczy ok. 1% wszystkich zakażonych
Typy postaci porażennej
Postać rdzeniowa (spinal)
- Najczęstsza — porażenie mięśni kończyn, głównie dolnych
- Asymetryczny rozkład porażeń, zajęcie proksymalnych grup mięśniowych
- Może prowadzić do trwałych zaników mięśniowych i deformacji kostnych
Postać opuszkowa (bulbar)
- Zajęcie pnia mózgu — porażenie mięśni gardła, krtani i mięśni oddechowych
- Zaburzenia połykania, mowy i oddychania
- Najgroźniejsza postać — może prowadzić do niewydolności oddechowej i zgonu
Postać mieszana (bulbospinal)
- Połączenie objawów postaci rdzeniowej i opuszkowej
- Ciężki przebieg z rokowaniem poważnym
Zespół post-polio (post-polio syndrome)
- Definicja — zespół objawów pojawiających się po 15–40 latach od ostrego zakażenia poliomyelitis
- Objawy — narastające osłabienie mięśni (zarówno uprzednio porażonych, jak i pozornie zdrowych), przewlekłe zmęczenie, bóle mięśniowo-stawowe
- Mechanizm — stopniowe wyczerpywanie się zdolności kompensacyjnych zachowanych neuronów ruchowych, które przejęły funkcję zniszczonych komórek
- Przebieg — postępujący, ale powolny; nie dochodzi do ponownego zakażenia wirusem
- Postępowanie — unikanie nadmiernego wysiłku, dobór aktywności fizycznej do aktualnych możliwości pacjenta
Rola technika masażysty
- Praca z pacjentami po przebytym polio — masaż może wspomagać utrzymanie i wzmacnianie osłabionych mięśni, poprawiać krążenie obwodowe i zapobiegać przykurczom
- Zapobieganie przykurczom — regularne rozciąganie skróconych mięśni i tkanek okołostawowych, utrzymywanie zakresu ruchomości w stawach
- Poprawa trofiki tkanek — masaż klasyczny i segmentarny poprawiają ukrwienie mięśni dotkniętych niedowładem
- Unikanie przeciążenia — u pacjentów z zespołem post-polio bezwzględnie należy unikać nadmiernego wysiłku, który nasila osłabienie i zmęczenie
- Respektowanie zmęczenia — sesje masażu powinny być krótsze, dostosowane do tolerancji pacjenta; technik masażysta powinien obserwować reakcje pacjenta i modyfikować intensywność zabiegu
- Współpraca z fizjoterapeutą — masażysta powinien działać w ramach zespołu terapeutycznego, realizując zalecenia lekarza i fizjoterapeuty
Profilaktyka
- Szczepionka Salka (IPV) — inaktywowana szczepionka podawana domięśniowo; stosowana obecnie w większości krajów rozwiniętych
- Szczepionka Sabina (OPV) — żywa atenuowana szczepionka podawana doustnie; skuteczna w eradykacji wirusa, ale niesie minimalne ryzyko porażeń poszczepiennych
- Program eradykacji — dzięki masowym szczepieniom choroba została niemal całkowicie wyeliminowana na świecie; Polska jest wolna od polio od 1984 roku
Zapamiętaj
- Choroba Heinego-Medina jest wywoływana przez poliovirusa, który niszczy neurony ruchowe rogów przednich rdzenia kręgowego, powodując wiotkie, asymetryczne porażenia
- Postać porażenna dotyczy jedynie ok. 1% zakażonych — większość infekcji przebiega bezobjawowo lub z łagodnymi objawami ogólnymi
- Postać opuszkowa (bulbar) jest najgroźniejsza ze względu na ryzyko niewydolności oddechowej
- Zespół post-polio może pojawić się po kilkudziesięciu latach od pierwotnego zachorowania i wymaga szczególnej ostrożności w dawkowaniu wysiłku
- Masażysta pracujący z pacjentem po polio powinien unikać przeciążania osłabionych mięśni i dostosowywać intensywność zabiegu do aktualnego stanu pacjenta
Quiz
Pytanie 1
Jaki typ porażeń jest charakterystyczny dla postaci porażennej choroby Heinego-Medina?
A) Porażenia spastyczne, symetryczne
B) Porażenia wiotkie, asymetryczne
C) Porażenia spastyczne, asymetryczne
D) Porażenia wiotkie, symetryczneOdpowiedź
B) Porażenia wiotkie, asymetryczne.
Dlaczego inne odpowiedzi są błędne:
A) Porażenia spastyczne dotyczą uszkodzenia górnego neuronu ruchowego, a nie dolnego – polio uszkadza neurony rogów przednich rdzenia (dolny neuron), więc porażenia są wiotkie, nie spastyczne. Rozkład jest asymetryczny, nie symetryczny.
C) Porażenia w polio są wiotkie, nie spastyczne – spastyczność wskazuje na uszkodzenie górnego neuronu ruchowego, co nie występuje w tej chorobie.
D) Rozkład porażeń w polio jest asymetryczny, nie symetryczny – asymetria jest cechą charakterystyczną odróżniającą polio od innych chorób neurologicznych.
Pytanie 2
Która postać porażennej choroby Heinego-Medina jest najgroźniejsza dla życia pacjenta?
A) Postać rdzeniowa
B) Postać abortatywna
C) Postać opuszkowa
D) Postać nieparalitycznaOdpowiedź
C) Postać opuszkowa.
Dlaczego inne odpowiedzi są błędne:
A) Postać rdzeniowa powoduje porażenia mięśni kończyn, ale nie zagraża bezpośrednio życiu tak jak postać opuszkowa, która zajmuje pień mózgu i mięśnie oddechowe.
B) Postać abortatywna przebiega łagodnie z objawami grypopodobnymi i ustępuje samoistnie – nie jest postacią porażenną.
D) Postać nieparalityczna przebiega jako zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych bez porażeń i rokuje pomyślnie.
Pytanie 3
Na co powinien szczególnie zwracać uwagę technik masażysta podczas pracy z pacjentem z zespołem post-polio?
A) Na stosowanie wyłącznie technik głębokiego masażu
B) Na unikanie przeciążenia i respektowanie zmęczenia pacjenta
C) Na wykonywanie intensywnych ćwiczeń oporowych
D) Na ograniczenie zabiegów wyłącznie do kończyn górnychOdpowiedź
B) Unikanie przeciążenia i respektowanie zmęczenia pacjenta.
Dlaczego inne odpowiedzi są błędne:
A) Techniki głębokiego masażu mogą nadmiernie obciążać osłabione mięśnie – sesje powinny być krótsze i dostosowane do tolerancji pacjenta.
C) Intensywne ćwiczenia oporowe są przeciwwskazane, ponieważ nadmierny wysiłek nasila osłabienie mięśni i zmęczenie w zespole post-polio.
D) Nie ma podstaw do ograniczania zabiegów wyłącznie do kończyn górnych – porażenia dotyczą głównie kończyn dolnych, a masaż powinien obejmować obszary wymagające terapii.
Pytanie 4
Jaka jest główna droga zakażenia poliovirusem?
A) Drogą powietrzno-kropelkową
B) Przez kontakt z krwią osoby zakażonej
C) Drogą fekalno-oralną
D) Przez ukąszenie owadówOdpowiedź
C) Drogą fekalno-oralną.
Dlaczego inne odpowiedzi są błędne:
A) Droga kropelkowa jest jedynie rzadką, drugorzędną drogą transmisji poliovirusa – główną drogą jest fekalno-oralna przez zanieczyszczoną wodę i żywność.
B) Poliovirus nie przenosi się przez kontakt z krwią – jest enterowirusem szerzącym się drogą pokarmową.
D) Poliovirus nie jest przenoszony przez owady – w odróżnieniu od np. wirusa Zika czy malarii.
Źródła
- Zborowski A., Masaż w wybranych jednostkach chorobowych, PZWL
- Magiera L., Klasyczny masaż leczniczy, Wydawnictwo Bio-Styl