Technik Masażysta

Skręcenia, zwichnięcia i złamania

5 min. czytania

Skręcenie – urazowe uszkodzenie torebki stawowej oraz więzadeł, wywołane ruchem w stawie, podczas którego zachowany zostaje kontakt powierzchni stawowych. Ruch ten jednak przekracza fizjologiczny zakres ruchu w danym stawie.

Stopnie skręcenia

  • Skręcenie I stopnia (lekkie) – umiarkowana tkliwość, miejscowy obrzęk, niewielkie upośledzenie czynności stawu. Brak ruchomości patologicznej. Morfologicznie: uszkodzenie pojedynczych włókien łącznotkankowych.
  • Skręcenie II stopnia (umiarkowane) – częściowe uszkodzenie więzadeł, niewielka ruchomość patologiczna stawu. Wyraźniejszy ból i obrzęk niż w I stopniu.
  • Skręcenie III stopnia (ciężkie) – silny ból, znaczny obrzęk, niestabilność stawu. Całkowite przerwanie ciągłości więzadła i utrata stabilności stawu.

Diagnostyka: USG, RTG, w wybranych przypadkach rezonans magnetyczny (MR).

Leczenie: w większości zachowawcze. Orteza z zawiasem rekomendowana w skręceniach II i III stopnia.

Zwichnięcie

Zwichnięcie – przemieszczenie względem siebie kości tworzących staw. Powierzchnie stawowe tracą ze sobą kontakt i znajdują się poza naturalnymi granicami stawu, co powoduje zniesienie ruchomości.

W przebiegu zwichnięcia dochodzi do rozerwania więzadeł, torebki stawowej oraz otaczających tkanek. Zwichnięcie może być otwarte lub zamknięte.

Zwichnięciu mogą towarzyszyć uszkodzenia sąsiadujących naczyń krwionośnych i nerwów.

Objawy zwichnięcia

  • Ból
  • Przymusowe ułożenie
  • Zasinienie kończyny, ochłodzenie, brak wyczuwalnego tętna – obwodowo, jeśli ucisk na naczynia
  • Brak czucia, porażenie kończyny – jeśli uszkodzenie nerwów
  • Współistnienie obrażeń dodatkowych – przemieszczenie, krwotok, odma, wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego

Postępowanie w złamaniach

  • Tamowanie krwotoków, zabezpieczenie ran przed infekcją w przypadku ran otwartych
  • Badanie chorego z dużą ostrożnością, aby nie spowodować wtórnych obrażeń
  • Unieruchomienie w pozycji zastanej – unikaj poruszania bądź wymuszania pozycji

Do unieruchomienia użyj jakiegokolwiek sztywnego przedmiotu, pamiętając, że to przedmiot dopasowujemy do uszkodzonej kończyny (nigdy odwrotnie), owijając go bandażem.

Przy złamaniu otwartym (widoczne przez ranę odłamki kostne) – w miejscu rany zastosować opatrunek taki sam jak przy krwawieniu. Nie wyjmować ani wciskać do środka wystających elementów kości.

Scenariusz kliniczny

Pacjent po urazie kostki

Mężczyzna, 22 lata, koszykarz. 3 dni temu skręcił kostkę podczas meczu – “stopa podwinęła się do wewnątrz”. Obrzęk po stronie bocznej stawu skokowego, bolesność przy palpacji, chodzi z lekkim utykaniem. RTG wykluczył złamanie. Lekarz zalecił ortezę.

Pytania do przemyślenia:

  1. Jaki to stopień skręcenia? Na podstawie czego to oceniasz?
  2. Czy to skręcenie czy zwichnięcie? Jak odróżniasz?
  3. Czy masażysta może teraz pracować z tym pacjentem? Co robisz?
  4. Kiedy odsyłasz pacjenta do lekarza?
Rozwiązanie
  1. Prawdopodobnie skręcenie II stopnia – częściowe uszkodzenie więzadeł, wyraźny obrzęk i ból, ale pacjent chodzi (choć z utykaniem). Lekarz zalecił ortezę, co jest typowe dla II/III stopnia.
  2. To skręcenie, nie zwichnięcie – przy skręceniu kontakt powierzchni stawowych jest zachowany (pacjent rusza stopą, chodzi). Przy zwichnięciu powierzchnie stawowe tracą kontakt → zniesienie ruchomości.
  3. W fazie ostrej (3 dni) – ostrożnie. Masażysta może pracować z okolicznymi mięśniami (łydka, stopa) po ustąpieniu ostrego stanu zapalnego. Nie masujemy bezpośrednio obrzękniętego, bolesnego stawu.
  4. Odsyłamy gdy: podejrzenie złamania (już wykluczone RTG), nasilający się obrzęk, brak czucia lub tętna obwodowo, niestabilność stawu (podejrzenie III stopnia).

Zapamiętaj

  • Skręcenie = kontakt powierzchni stawowych zachowany, ale przekroczony zakres ruchu → uszkodzenie więzadeł/torebki
  • Zwichnięcie = utrata kontaktu powierzchni stawowych → zniesienie ruchomości
  • Skręcenie III stopnia = całkowite przerwanie więzadła + niestabilność stawu
  • Przy złamaniu: unieruchom w pozycji zastanej, przedmiot dopasowuj do kończyny (nigdy odwrotnie)
  • Przy złamaniu otwartym: nie wyjmuj ani nie wciskaj wystających elementów kości

Quiz

Pytanie 1

Czym różni się skręcenie od zwichnięcia?

A) Przy skręceniu kontakt powierzchni stawowych jest zachowany, przy zwichnięciu – nie
B) Skręcenie dotyczy kości, zwichnięcie – więzadeł
C) Nie ma różnicy, to synonimy
D) Skręcenie jest zawsze cięższe niż zwichnięcie

Odpowiedź

A) Przy skręceniu powierzchnie stawowe zachowują kontakt (ruch przekracza zakres fizjologiczny), przy zwichnięciu tracą kontakt.

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne:
B) Jest odwrotnie – skręcenie dotyczy więzadeł i torebki stawowej, a nie kości. Zwichnięcie to przemieszczenie kości tworzących staw.
C) Skręcenie i zwichnięcie to dwa różne urazy o odmiennym mechanizmie i objawach – nie są synonimami.
D) To zwichnięcie jest zazwyczaj cięższe niż skręcenie, ponieważ wiąże się z utratą kontaktu powierzchni stawowych i zniesioną ruchomością.

Pytanie 2

Co charakteryzuje skręcenie III stopnia?

A) Uszkodzenie pojedynczych włókien, brak ruchomości patologicznej
B) Częściowe uszkodzenie więzadeł
C) Całkowite przerwanie więzadła i utrata stabilności stawu
D) Wyłącznie obrzęk bez bólu

Odpowiedź

C) Całkowite przerwanie ciągłości więzadła i utrata stabilności stawu.

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne:
A) Uszkodzenie pojedynczych włókien bez ruchomości patologicznej to opis skręcenia I stopnia (lekkiego), nie III.
B) Częściowe uszkodzenie więzadeł odpowiada skręceniu II stopnia (umiarkowanemu).
D) Skręcenie III stopnia charakteryzuje się silnym bólem i znacznym obrzękiem – nie może przebiegać „wyłącznie z obrzękiem bez bólu”.

Pytanie 3

Jak prawidłowo unieruchomić kończynę przy złamaniu?

A) Wymusić naturalną pozycję kończyny
B) Dopasować kończynę do szyny
C) Unieruchomić w pozycji zastanej, dopasowując przedmiot do kończyny
D) Nie unieruchamiać, czekać na pogotowie

Odpowiedź

C) Unieruchomić w pozycji zastanej – to przedmiot dopasowujemy do uszkodzonej kończyny, nigdy odwrotnie.

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne:
A) Wymuszanie naturalnej pozycji kończyny może spowodować wtórne obrażenia – przesunięcie odłamków kostnych, uszkodzenie naczyń lub nerwów.
B) To kończyna dyktuje pozycję – dopasowujemy szynę do kończyny, a nie kończynę do szyny, co mogłoby pogorszyć uraz.
D) Brak unieruchomienia grozi przemieszczeniem odłamków, nasileniem krwawienia i pogłębieniem urazu – nie czekamy biernie.

Pytanie 4

Co zrobić z widocznymi odłamkami kostnymi przy złamaniu otwartym?

A) Delikatnie je wcisnąć
B) Wyjąć i oczyścić
C) Nie wyjmować ani nie wciskać, założyć opatrunek jak przy krwawieniu
D) Zdezynfekować i nastawić

Odpowiedź

C) Nie wyjmować ani wciskać – zastosować opatrunek taki sam jak w przypadku krwawienia.

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne:
A) Wciskanie odłamków kostnych grozi dodatkowym uszkodzeniem tkanek miękkich, naczyń i nerwów oraz infekcją.
B) Wyjmowanie odłamków może spowodować masywne krwawienie i dalsze uszkodzenie tkanek – to czynność zarezerwowana dla chirurga.
D) Nastawianie złamań otwartych w warunkach pozaszpitalnych jest niedopuszczalne – grozi zakażeniem i pogłębieniem urazu.

Źródła

  • Zborowski A., Masaż w wybranych jednostkach chorobowych, PZWL
  • Buckup K., Testy kliniczne w badaniu kości, stawów i mięśni, PZWL
  • Krauss H. (red.), Pierwsza pomoc przedmedyczna, Wydawnictwo UM Poznań

Najnowsze notatki

Odnośniki zwrotne